Po naszej stronie: Lalka Podobińska

 

Lalka Podobińska, właściwie Lalla Stanisława Fedorowicz-Podobińska, miała już ponad pięćdziesiąt lat, doktorat z nauk farmaceutycznych, rodzinę, doświadczenie akademickie i zawodowe, a także własne, dość nietypowe zainteresowania, między innymi speleologię. Nie planowała kariery aktywistycznej. Tym bardziej nie planowała zostać jedną z najważniejszych sojuszniczek osób transpłciowych w Polsce. Wszystko zaczęło się w 2006 roku od baletu. Zainteresowana występem Les Ballets Trockadero de Monte Carlo zaczęła szukać informacji w internecie. Poszukiwania doprowadziły ją do forum Crossdressing.pl, gdzie po raz pierwszy zetknęła się bliżej ze środowiskiem osób transpłciowych. To właśnie tam poznała Annę Grodzką. Internetowa znajomość szybko przerodziła się w przyjaźń, a ta z kolei w wieloletnią działalność społeczną. W 2008 roku Lalka, wraz z grupą współzałożycieli, powołała do życia Fundację Trans-Fuzja, jedną z pierwszych polskich organizacji skupionych przede wszystkim na prawach osób transpłciowych. Przez kolejne lata prowadziła grupy wsparcia, organizowała szkolenia i warsztaty, edukowała studentów oraz przedstawicieli różnych zawodów, występowała w mediach i uczestniczyła w pracach rzeczniczych na rzecz zmian prawnych. Pełniła również funkcję prezeski, a następnie wiceprezeski Fundacji.

 

Jej działalność nie ograniczała się do organizacji społecznej. Kiedy Anna Grodzka została posłanką, Lalka została dyrektorką jej biura poselskiego. Wkrótce znalazła się również po drugiej stronie parlamentarnej debaty, reprezentując osoby transpłciowe podczas prac nad ustawą o uzgodnieniu płci. W 2015 roku przemawiała przed senacką Komisją Praw Człowieka, Praworządności i Petycji, przekonując senatorów, że procedura wymagająca od osoby transpłciowej pozywania własnych rodziców jest nie tylko prawnie archaiczna, ale również głęboko obciążająca dla całych rodzin. Lalka była przy tym postacią nietypową dla ruchu transpłciowego. Sama nie jest osobą transpłciową. Jest cis kobietą, żoną, matką i babcią. W środowisku, któremu poświęciła wiele lat, zaczęto nazywać ją „transmatką”, określeniem, które dobrze oddawało jej naturalną skłonność do opiekowania się innymi. Wcześniej robiła to jako instruktorka harcerska, później jako nauczycielka akademicka i opiekunka studentów. Nawet jej przydomek ma historię starszą niż jej aktywizm. „Lalka” było imieniem, którym nazywali ją rodzice, gdy była dzieckiem. Oficjalnie Lalla, publicznie od dekad Lalka.

 

Jej historia jest więc czymś więcej niż historią polskiego aktywizmu transpłciowego. To historia kobiety, która nie musiała walczyć o własne prawa, a mimo to zdecydowała się walczyć o prawa innych. Kobiety, która do świata aktywizmu weszła przypadkiem, przez internetowe wyszukiwanie informacji o balecie, a kilka lat później występowała w polskim parlamencie, próbując zmienić prawo dotyczące tysięcy osób. W swojej działalności Lalka połączyła kilka pozornie odległych światów: naukę, edukację, rodzinę, aktywizm, politykę i osobiste relacje. A w centrum tej historii pozostaje pytanie, które wydaje się równie aktualne dziś, jak wtedy, gdy po raz pierwszy zalogowała się na forum Crossdressing.pl: dlaczego ktoś decyduje się stanąć po stronie innych ludzi, kiedy sam nie musi tego robić?

 

„Do dzisiaj moja rodzina wie, jak
ważne dla mnie są sprawy osób
transpłciowych.” fot. Luka Łukasiak

Monika: Lalka, zacznijmy od rzeczy „naprawdę” poważnej: po tylu latach działalności w świecie osób transpłciowych, czy nadal zdarza ci się komuś tłumaczyć, że „Lalka” to naprawdę twoje imię, a nie pseudonim wymyślony przez aktywistkę zbyt długo siedzącą w internecie?

Lalka: To prawda, nieraz otrzymuję takie pytania. W mediach społecznościowych zdarzają się kpiny, np.: „Lalka? W dodatku Podobińska! Kto takie wymyśla?”. Zwykle tłumaczę, że Lalka to skrót od mojego imienia Lalla, a nazwisko Podobińska mam po moim Ślubnym.  

Monika: W twojej biografii jest farmacja, nauka, harcerstwo, speleologia, aktywizm i polityka. Gdybyś miała przedstawić się komuś, kto nigdy o tobie nie słyszał, którą z tych wersji siebie przedstawiłabyś jako pierwszą?

Lalka: Spośród wszystkich moich działalności, które wymieniłaś, najbliższe mojemu sercu są dwie: speleologia i aktywizm. Trudno mi wybrać, które jest ważniejsze dla mnie... Ale skoro nalegasz, to jednak aktywizm (z uśmiechem).

Monika: Czy twoja rodzina od początku rozumiała, dlaczego nagle zaczęłaś poświęcać tak dużo czasu osobom transpłciowym, czy raczej przez jakiś czas zastanawiała się, co właściwie robisz z własnym życiem?

Lalka: Myślę, że na samym początku mojego zaangażowania w sprawy osób transpłciowych mogło być to dla nich trochę trudne. Moje dzieci były już wtedy późnymi nastolatkami i pewnie obecność matki w ich codzienności nie była dla nich tak bardzo istotna, chociaż mieliśmy wspólne zainteresowania: wędrówki po górach i grotołażenie, bo zarówno mój mąż, jak i dzieci są też grotołazami. I nagle oprócz wspólnych wyjazdów jaskiniowych pojawiły się spotkania z osobami transpłciowymi, które organizowałam jako tzw. „Trans Pogaduchy Zalesie” w moim letnim domku w Zalesiu. Miałam w związku z tym mniej czasu na weekendowe wypady do jaskiń. Ale dosyć szybko zarówno dzieci, jak i mój mąż polubili te transowe pogaduchy, zaczęli nawet czasem brać w nich udział i zrozumieli moje zainteresowania. Mąż kilkakrotnie towarzyszył mi w TransParty, organizowanych przez portal Crossdressing. Do dzisiaj moja rodzina wie, jak ważne dla mnie są sprawy osób transpłciowych. I mówią, że chociaż jestem na tzw. „emeryturze aktywistycznej”, to wciąż widzą w mediach społecznościowych moją aktywność w tych kwestiach. 

Monika: A skoro już jesteśmy przy rodzinie, czy twoje wnuki wiedzą, że ich babcia jest częścią historii polskiego ruchu transpłciowego? I jeśli wiedzą, to czy robi to na nich wrażenie, czy raczej uważają, że babcia po prostu ma dziwną pracę?

Lalka: Moje starsze wnuki znają moją aktywność na rzecz osób transpłciowych, od dziecka podsyłałam im książeczki dla dzieci poruszające tematykę praw człowieka. Znają kilka osób transpłciowych, przyjaźnią się z Anią Grodzką. A młodszy ze starszych wnuków ostatnio opowiadał, że w jego klasie jest kolega, który właściwie czuje się koleżanką. I dla niego jest to zupełnie normalne. A najstarszy wnuk przyjaźni się z przyjaciółką swojej mamy (czyli mojej córki), która jest po korekcie płci. Natomiast młodsze wnuki są w wieku przedszkolno-żłobkowym i jeszcze nie bardzo wiedzą, na czym polega transpłciowość, ale wiedzą, że każdy ma prawo być sobą. Znają i lubią Anię Grodzką, mówią do niej: Ania. Wiem, że ich rodzice, czyli mój syn i jego żona, którą traktuję jak drugą córkę, zadbają o ich właściwe rozumienie praw człowieka, w tym osób transpłciowych, nawet niezależnie od mojego w tym udziału.  

Monika: Jak twoje zaangażowanie wpływało na życie rodzinne? Czy były momenty, kiedy bliscy mieli poczucie, że Trans-Fuzja dostaje od ciebie więcej czasu i energii niż oni?

Lalka: Właściwie trochę już ci na ten temat powiedziałam. Ale dodam, że faktycznie były momenty, gdy mój mąż był trochę zazdrosny o czas, który spędzałam w Trans-Fuzji. Trudno było mu się przestawić, że nie wszystko robimy już razem, ale jest coś, co jest mi tak bliskie sercu jak jaskinie, a może nawet bliższe... Myślę, że zrozumienie ułatwiło nam obojgu, gdy zaczął bardzo aktywnie działać jako instruktor taternictwa jaskiniowego w naszym macierzystym Speleoklubie Warszawskim, w którym nawet przez jakiś czas był szefem szkolenia. Ja w tym czasie już aktywnie nie udzielałam się jaskiniowo, więc każde z nas miało swoją ulubioną „działkę” aktywności. I to się wyrównało, jeśli rozumiesz, o co mi chodzi.

  

„Prowadząc grupę wsparcia dla osób transpłciowych, zauważyłam,
że przeżycia tych osób i ich historie są bardzo podobne.”

  

Monika: Pamiętasz moment, kiedy po raz pierwszy pomyślałaś: „To już nie jest moje hobby ani pomaganie kilku osobom, ja naprawdę zostałam aktywistką”?

Lalka: Trudno mi przypomnieć sobie taki konkretny moment... Ale ktoś kiedyś, a było to dosyć dawno (z uśmiechem), powiedział, że jestem najbardziej pozytywną aktywistką wśród znanych mu. To było miłe i może wtedy właśnie uświadomiłam sobie, że naprawdę zostałam aktywistką.  

Monika: Co najbardziej cię zaskoczyło, kiedy zaczęłaś poznawać środowisko osób transpłciowych? Czy było coś, co kompletnie nie pasowało do twoich wcześniejszych wyobrażeń?

Lalka: Prowadząc grupę wsparcia dla osób transpłciowych, zauważyłam, że przeżycia tych osób i ich historie są bardzo podobne. W podobny sposób odkrywały swoją niezgodność płciową, miały podobne obawy przed ujawnieniem się przed najbliższymi, podobne nadzieje i marzenia. To mnie trochę zaskoczyło, że te historie są tak powtarzalne... A osoby po tranzycji, a czasem nawet trochę przed tranzycją tak bardzo chciały nadrobić stracony czas, kiedy żyły tak naprawdę nieswoim życiem, że nieraz trochę nawet „przeginały” w ekspresji swojej odczuwanej płci. Ale oczywiście rozumiałam to i zauważałam, że po pierwszej fascynacji upragnioną kobiecością lub męskością ich ekspresja łagodniała.  

Monika: Poznałaś Annę Grodzką jeszcze zanim została posłanką i zanim stała się jedną z najbardziej rozpoznawalnych osób transpłciowych w Polsce. Jak wspominasz Annę, którą znałaś wtedy, prywatnie, zanim pojawiła się Anna Grodzka znana z telewizji i parlamentu?

Lalka: Ania na początku swojej drogi do tranzycji była trochę zagubiona, nie wiedziała, czy iść tą drogą, czy po tak poważnej życiowej zmianie poradzi sobie w dosyć dotąd ustabilizowanej sytuacji zawodowej, przyjacielskiej i rodzinnej. Wprawdzie jej żona już wcześniej zażądała rozwodu, gdy tylko zauważyła pierwsze oznaki jej nienormatywnej ekspresji płciowej, ale na szczęście syn ją rozumiał i wspierał. Gdy Ania powiadomiła rodzinę i przyjaciół o swoich rozterkach i o potrzebie bycia sobą po latach grania kogoś innego, większość z nich odwróciła się od niej. Ja dodawałam jej odwagi i czuję, że w pewnym stopniu miałam wpływ na to, jaką drogę Ania wybrała. W swojej książce „Mam na imię Ania” napisała mi dedykację: „Gdyby nie Ty, Laleczko, nigdy nie odważyłabym się mieć na imię Ania, nie byłoby Trans-Fuzji ani tej książki. Gdyby nie Ty, nie byłoby nic. A jest, bo jesteś i za to bardzo, bardzo Ci dziękuję”.  

Monika: Czy pamiętasz pierwszą naprawdę trudną rozmowę z Anną, podczas której zdałaś sobie sprawę, jak poważne decyzje dotyczące własnego życia przed nią stoją?

Lalka: Tak, pamiętam, to było właściwie podczas naszego pierwszego „dotykalnego spotkania”, czyli spotkania „na żywo”, bo przez ponad miesiąc znajomości nasze rozmowy odbywały się w internecie. Ta rozmowa, która odbyła się w nieistniejącej dziś kawiarni „Motto”, trwała ponad trzy godziny. Właściwie już wcześniej wszystko o Ani wiedziałam z naszych rozmów w sieci, o jej sytuacji rodzinnej, o problemach z żoną i czekającym rozwodzie, o jej obawach przed zmianami w życiu. Ale właśnie wtedy, podczas tego spotkania, patrząc na Anię, która miała łzy w oczach podczas naszej rozmowy o spodziewanych trudnościach, o tym, jak ma wyglądać jej przyszłość, zdałam sobie sprawę, jak trudna droga jest przed nią. I wtedy postanowiłam, że będę przy niej i będę wspierać na tyle, na ile potrafię.  

 

„Aktywizm nauczył mnie, że nie można się poddawać
i trzeba działać dalej aż do skutku.”

 

Monika: Przez lata byłaś dla wielu osób kimś w rodzaju „telefonu alarmowego”, osoby, do której można było zadzwonić, kiedy wszystko się waliło. Kto był takim telefonem dla ciebie?

Lalka: To prawda, do dzisiaj jeszcze, mimo iż już nie działam w Trans-Fuzji, często odbieram takie telefony i maile. A kto był dla mnie? Właściwie wtedy i teraz takim telefonem dla mnie jest Ania Grodzka. Jest moją najbliższą przyjaciółką, na Facebooku i w kontaktach w smartfonie mam ją zapisaną jako siostrę. Od lat współpracujemy ze sobą, wspólnie tworzyłyśmy Trans-Fuzję oraz nieistniejące dziś: Fundację LGBT Business Forum i Fundację Społeczeństwo FAIR.

Obecnie jesteśmy w trakcie zakładania spółdzielni wydawniczej. Lubimy ze sobą pracować, nasze osobowości i temperamenty doskonale się uzupełniają. Każda z nas ma inne kompetencje i to sprawia, że nasz dwuosobowy team jest tak silny. A inne sprawy związane z codziennym życiem? Z wieloma osobistymi sprawami zwracam się do Ani, tak, to ona jest moim „telefonem alarmowym”. I wiem, że ja też takim jestem dla niej. 

Monika: Czy aktywizm nauczył cię bardziej cierpliwości, czy raczej sztuki zaciskania zębów?

Lalka: Zdecydowanie cierpliwości. Kiedyś miałam tzw. „szybki lont”, łatwo wpadałam w irytację, gdy coś nie szło po mojej myśli. Aktywizm nauczył mnie, że nie można się poddawać i trzeba działać dalej aż do skutku. Może trochę pomogła mi w tym speleologia (z uśmiechem), bo przecież wiadomo, że „kropla drąży skałę”...  

 

KONIEC CZĘŚCI 1

CZĘŚĆ 2

 

Wszystkie zdjęcia: dzięki uprzejmości Lalki Podobińskiej.

© 2026 - Monika Kowalska